Czym są rajdy turystyczno-nawigacyjne?

Wiele osób, które widzą nasze, tudzież naszych znajomych wydarzenia po raz pierwszy, zastanawiają się pewnie, czym w ogóle są rajdy turystyczno-nawigacyjne. Czy samochody będą jeździć szybko? Czy trzeba mieć rajdówkę? Czy to miejsce tylko dla doświadczonych zawodników? Od razu uprzedzam, że odpowiedź na wszystkie te pytania brzmi: Nie. Pewnie też wiele razy, wy jeżdżący w rajdach zastanawialiście się, jak wytłumaczyć znajomym z czym to się je. Teraz możecie po prostu podesłać im ten tekst i koniecznie zabrać ich na kolejny rajd.

W niniejszym artykule poruszę jedynie podstawy, podstaw. Po dalsze zagadnienia zapraszamy do naszego poradnika nawigacyjnego.

W skrócie: rajd turystyczno-nawigacyjny, to rodzaj gry miejskiej, w której dzięki odpowiednio zapisanym wskazówkom (pod postacią itinerera) odnajdujemy trasę, którą wytyczył organizator. Po drodze odwiedzamy różne ciekawe miejsca oraz rozwiązujemy zadania i zagadki. Kto przejedzie trasę poprawnie i dobrze wykona różne polecenia na trasie, wygra.

Ale zacznijmy od początku.

Rzeczy które będą potrzebne do rozpoczęcia rajdowej przygody:

  • Dobry humor,
  • Kompan (może być mąż, żona, syn, córka, dziadek, babcia, niektórzy jeżdżą nawet z psem)
  • Sprawny samochód (może być nowy, stary, pożyczony, ważne żeby miał ważny przegląd i ubezpieczenie OC, czasem zdarzają się obostrzenia co do wieku pojazdu – rajdy tylko dla zabytków)
  • Głowa na karku
  • Długopis
  • Twarda podkładka do notowania
  • Taśma klejąca

Załoga rajdowa składa się z dwóch osób. Kierowcy i Pilota. Nie ma jednak żadnych przeciwwskazań do zabierania na pokład paczki znajomych, albo rodziny.

Kierowca skupia się na prowadzeniu pojazdu, a także na wypatrywaniu kolejnych manewrów, tablic kontroli przejazdu, a także zdjęć z trasy (o tym wszystkim dalej).

Pilot czyta itinerer (o tym też będzie dalej) i wypełnia kartę drogową, na podstawie której załogi są potem oceniane. Oczywiście często dochodzi do sytuacji w których załoga wspólnie zastanawia się nad jakimś zagadnieniem z itinerera, albo wspólnie wypatruje ważnych rzeczy za szybą. Rolami w samochodzie można się zamieniać, nawet w obrębie jednego rajdu, także każdy może spróbować różnych rzeczy i wybrać to, co najbardziej mu odpowiada.

Skoro skompletowaliśmy już drużynę, to pora zapisać się na rajd. Nadchodzące wydarzenia można znaleźć na facebooku, w naszym kalendarzu, albo na innych stronach internetowych.

Po wybraniu imprezy, musimy się na nią zapisać. Najczęściej łączy się to z podaniem podstawowych danych na temat załogi oraz samochodu, którym chce się przyjechać. Przy okazji należy również zaakceptować regulamin imprezy. Załogi poruszają się w ruchu miejskim i muszą dbać o własne bezpieczeństwo, oraz innych uczestników ruchu. Każdy bierze udział w imprezie na własną odpowiedzialność.

Z zapisem łączy się również konieczność wpłaty wpisowego. Z wpisowego pokrywane są koszty przygotowania trasy i całego rajdu – paliwo, druk materiałów, nagrody itd.

Po zapisaniu się na rajd warto śledzić stronę wydarzenia, gdzie z pewnością pojawiać się będą informacje o dokładnej godzinie i miejscu startu itd. Wszystkie informacje są też wysyłane na bieżąco drogą mailową, dlatego warto przy zapisie podać adres, którego skrzynkę sprawdza się od czasu do czasu. Ważnym elementem jest także lista startowa publikowana w internecie, na której łatwo można sprawdzić swój numer startowy, oraz prognozowaną godzinę startu.

Dzień rajdowy – przed startem

W dniu rajdu najczęściej rozpoczynamy przyjmowanie zawodników około godziny przed planowanym startem. Należy przyjechać wtedy na miejsce startu, zaparkować samochód w dozwolonym miejscu, nie zajmując więcej miejsca niż potrzeba (czasem na starcie jest ciasno).

Potem zgłaszamy się do biura rajdu (najczęściej samochodu, który na szybie ma przyklejoną kartkę z napisem BIURO RAJDU oraz listę startową). W biurze rajdu podajemy swoje (kierowcy, albo pilota) imię i nazwisko oraz numer załogi odczytany z listy wiszącej na samochodzie. W zamian dostajemy materiały rajdowe oraz naklejkę pamiątkową.

W przypadku pytań lub niejasności można zgłosić się do jednego z organizatorów przebywających na starcie, ale najlepiej nie do osoby pracującej w biurze rajdu – ma i tak dużo spraw na głowie.

Chwilę przed startem najczęściej odbywa się odprawa, podczas której przypominane są najważniejsze zasady oraz omawiana jest dzisiejsza sytuacja drogowa oraz ewentualne trudne manewry w itinererze. Wtedy też najczęściej ustalany jest limit czasu na przejechanie całego rajdu.

Starty odbywają się o określonym czasie, zgodnie z numerami startowymi. Należy pilnować kto jest przed, a kto za nami, żeby wiedzieć w którym momencie wypada nasza kolej startu.

Materiały rajdowe

Na starcie otrzymujemy materiały rajdowe. Czasem część z nich dostajemy już w biurze rajdu, czasem dopiero w chwili startu.

Na materiały rajdowe składać się mogą (ale nie muszą) następujące elementy:

  • Itinerer –  kartka lub kartki na której zapisane są wskazówki przejazdu trasy. Itinerer może przybierać różne formy, które zostały opisane w poradniku nawigacyjnym.
  • Pytania z trasy – kartka lub kartki na której zostały zapisane pytania i zadania do rozwiązania na trasie rajdu. Najczęściej pytania odnoszą się do konkretnych sytuacji w itinererze, które są odpowiednio oznakowane.
  • Zdjęcia z trasy – kartka lub kartki na której zostały wydrukowane zdjęcia lub rysunki różnych obiektów, które można zobaczyć przy trasie. Za każdym razem kiedy widzimy taki obiekt wpisujemy do karty drogowej odpowiedni symbol, którym oznaczone zostało zdjęcie. Żeby  było łatwiej podczas jazdy kontrolować, czy akurat nie mijamy obiektów ze zdjęć, kartkę można przykleić taśmą klejącą do deski rozdzielczej.
  • Karta drogowa – czyli miejsce do którego wpisujemy odpowiedzi na pytania z trasy, symbole odpowiadające zdjęciom, a także numery z tablic kontroli przejazdu.
  • Numer startowy – kartka na której jest nazwa rajdu oraz numer startowy. Należy przykleić ją na prawej tylnej szybie, albo w prawym górnym rogu przedniej szyby – patrząc od środka. To tutaj przydaje się taśma klejąca.

Inne elementy rajdu

  • Próba SZ lub OTJ, ew. próba sprawnościowa – przeprowadzana na wydzielonym do tego celu placu lub odcinku drogi próba manewrowa badająca zręczność poruszania się pojazdem mechanicznym. Może przybierać formę jazdy wokół pachołków, prób parkowania, a także innych takich jak dojazd do obiektu na określoną odległość itd.
  • Żywe punkty zabawowe – miejsca w którym jeden z organizatorów organizuje grę lub zabawę dla uczestników, oczywiście punktowaną. Grą może być rzucanie tarczą hamulcową do celu, albo rozpoznawanie modeli samochodzików. Do zabaw na każdym rajdzie podchodzi się kreatywnie i stara się wymyślić coś świeżego.
  • Punkty z quizami – Na trasie można czasem dostać quiz z wiedzy ogólnej, na przykład z wiedzy o bezpieczeństwie ruchu drogowego. UWAGA, podczas rozwiązywania takich quizów niedopuszczalne jest wspomaganie się internetem w celu odnalezienia rozwiązania. Każda zauważona przez organizatorów próba użycia internetu kończy się odebraniem kartki z quizem i przyznaniem maksymalnej ilości punktów karnych za ten quiz.

Na trasie

Wróćmy jednak na trasę rajdu. Wystartowaliśmy. Jeżeli mamy kłopoty z rozszyfrowaniem materiałów rajdowych stańmy w bezpiecznym miejscu i zastanówmy się spokojnie, tak żeby nie blokować ruchu drogowego ani innych uczestników rajdu. Na przejechanie trasy mamy określony czas np. 3 godziny. Powyżej tego czasu będziemy mieć naliczoną karę za spóźnienia. Najczęściej organizator wyznacza też czas graniczny np. 4 godziny. Załogi które przyjadą po tym czasie dostają karę praktycznie równoznaczną z dyskwalifikacją. Limity czasowe są zazwyczaj bardzo dalekie od wyśrubowanych i czasu jest aż nadto żeby przejechać cały rajd. Oczywiście w przypadku powstania niezależnych od nas trudności takich jak niespodziewanie duże korki czas jest wydłużany. Najważniejszą zasadą jest to, żeby jechać bezpiecznie i się nie spieszyć. Powtarzam. Czasu jest aż nadto. Po prostu nie możemy czekać do wieczora aż wszyscy zawodnicy zjadą z trasy.

Podczas jazdy musimy zwrócić uwagę na następujące rzeczy:

  • Tablice kontroli przejazdu, czyli sporej wielkości tablice z dykty, najczęściej z logo organizatora. Na tych tablicach napisany jest numer, który wpisujemy w pierwsze wolne miejsce do karty drogowej. Uwaga. Uwzględniamy tylko tablice stojące po prawej stronie drogi.
  • Zdjęcia z trasy – tak jak pisałem wyżej. Szukamy obiektów uwiecznionych na zdjęciach albo obrazkach. Do każdego obiektu przyporządkowany jest symbol, który wpisujemy do karty drogowej w pierwsze wolne miejsce.
  • Pytania z trasy – odpowiedzi na pytania szukamy tylko w miejscach oznaczonych w itinererze. Więcej na ten temat w poradniku.
  • Stanowiska organizatorów – Czasem na trasie znajdują się stanowiska organizatorów z quizami, grami i zabawami. Najczęściej takie stanowisko jest oznaczone dobrze widoczną tablicą, podobną do tej kontroli przejazdu, ale bez numeru.
  • Inne – elementy, które zazwyczaj są opisane w itinererze. np. Constanse – odsyłam do działu traktującego o tym zagadnieniu w naszym poradniku.

Punktacja

Na rajdzie przyznawane są punkty karne. Jeżeli ktoś przejeżdża wszystko idealnie to ma 0 punktów, każdy błąd popełniony na trasie to punkt karny. Oto za co można dostać niechciane punkty:

  • Karta drogowa – wypełnienie karty drogowej zgodnie ze wzorcem gwarantuje otrzymanie 0 punktów karnych. Każda rozbieżność ze wzorcem (brak, lub nieprawidłowa odpowiedź/wpis) to jeden punkt karny.  Karta drogowa jest głównym elementem na podstawie którego oceniani są zawodnicy.
  • Punkty BRD – od czasu do czasu sprawdzamy czy wrzuciliście kierunkowskaz na jednym ze skrzyżowań, albo czy zatrzymaliście się na znaku stop. Możemy też sprawdzić obecność trójkąta i gaśnicy w samochodzie. Za każdy brak – punkty karne.
  • Pytania i quizy – każda zła odpowiedź w quizie to punkty karne. Najczęściej jednak ważymy punkty z quizów i zabaw tak żeby łącznie nie stanowiły więcej niż 5 do 10% wszystkich punktów karnych, które można uzyskać na rajdzie.
  • Zabawy i próby techniki jazdy – punktacja w tego typu przypadkach może być różna. Jeżeli próba jest na dokładność najczęściej wyznacza się pewne zakresy przy których przydziela się daną liczbę punktów. Np. jeżeli mamy dojechać jak najbliżej do przeszkody, to ustalamy, że dojechanie na 1-10 cm, to 0pkt, 10-30 cm to 1pkt, powyżej 30 cm to 2pkt, a staranowanie przeszkody to 3pkt. Jeżeli zadania są na czas to najczęściej sekundy są przeliczane bezpośrednio na punkty. Czasem bezpośrednio, np. 1s = 0,1pkt, a czasem liczymy od najlepszego zawodnika – najlepszy ma 0pkt, a każdy wynik powyżej tego czasu dostaje 0,1pkt za sekundę. Często są też przydzielane tak zwane taryfy, jeżeli próbę czasową zrobi się zupełnie źle. Wtedy jest najczęściej z góry określona wartość odpowiadająca mniej więcej 200% średniego czasu wykonywania próby.
  • Spóźnienia – W przypadku wykroczenia wyznaczony na przejechanie rajdu czas, ale jeszcze przed wejściem w nieprzekraczalny limit po którym dostaje się bardzo wysoką karę, za każdą minutę spóźnienia otrzymujemy pewną, niewielką ilość punktów karnych.

Podane powyżej przydziały punktowe mają charakter orientacyjny i zmieniają się na poszczególnych imprezach ze względu na konieczność wyważenia punktacji z karty drogowej z innymi elementami. Należy jednak przyjąć, że błąd w karcie drogowej zwykle kosztuje 1pkt, a reszta punktów możliwych do zdobycia na rajdzie stanowi nie więcej niż 5 do 10% punktów możliwych do zdobycia za kartę drogową. Tzn. Jeżeli w karcie drogowej powinno być 50 wpisów, to maksymalna ilość punktów za zupełnie źle wypełnioną, albo nie wypełnioną wcale kartę to 50. W takim wypadku inne zagadnienia powinny pozwalać na zdobycie od 3 do 5 punktów karnych.

Na mecie

Po przyjeździe na metę oddajecie kartę drogową organizatorowi, upewnijcie się, że jest na niej wasz numer startowy. Bez tego nie będziemy wiedzieli komu przyznać punkty. Potem mamy czas na trochę odpoczynku, może zjedzenie czegoś, a na pewno na nawiązanie znajomości z innymi uczestnikami.

Wyniki

Wyniki pojawiają się zazwyczaj chwilę po przyjeździe ostatniej załogi na metę, ew. po przekroczeniu dopuszczalnego limitu czasu przez ostatnią załogę. Następuje oficjalne rozdanie nagród. Wyniki są też potem dostępne w internecie.

Co dalej?

Jeżeli zrobiliście jakieś zdjęcia publikujcie je na swoich profilach społecznościowych, koniecznie oznaczając organizatorów albo konkretne wydarzenie. Przeanalizujcie spokojnie niejasności, które wynikły podczas trasy. Jeżeli macie wątpliwości co do czytania pewnych zapisów itinerera zawsze możecie zgłosić się do nas – wyjaśnimy.

Myślę, że na początek to tyle, ile trzeba wiedzieć na temat rajdów. Zapiszcie się, przyjedźcie i zobaczcie że to naprawdę dobra zabawa w gronie fantastycznych ludzi. A przy okazji można poznać nieznane zakamarki Warszawy i okolic.